O‘zbekiston ishlab chiqarish va qurilish materiallari bozori xalqaro standartlar bilan uyg‘unlashib borar ekan, mahsulotlarning ekologik ko‘rsatkichlarini aniq va solishtiriladigan shaklda taqdim etish tobora muhimlashmoqda. Xususan, Yevropa Ittifoqi, Yaqin Sharq va Osiyo bozorlariga chiqishni rejalashtirayotgan ishlab chiqaruvchilar uchun Environmental Product Declaration (EPD) mahsulot muvofiqligining muhim texnik elementi hisoblanadi. EPD mahsulotning butun hayotiy tsikli davomida — xomashyo qazib olishdan tortib ishlab chiqarish, transport, foydalanish va yakuniy bosqichlargacha — atrof-muhitga ta’sirini miqdoriy ko‘rsatkichlar orqali ochib beradi.
EPD hujjatlari ISO 14025 va EN 15804 kabi xalqaro standartlarga asoslanadi hamda uchinchi tomon tomonidan tekshirilishi talab etiladi. Ushbu jarayon Life Cycle Assessment (LCA) bo‘yicha chuqur bilim, aniq ishlab chiqarish ma’lumotlari va texnik hujjatlashtirish tajribasini talab qiladi. Shu sababli O‘zbekiston kompaniyalari EPD jarayonlarini ko‘pincha ixtisoslashgan konsalting firmalari orqali amalga oshiradi. Quyida O‘zbekiston bozorida faoliyat yuritayotgan yoki O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan ishlayotgan EPD konsalting firmalari tahliliy tartibda keltiriladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy O‘zbekistonda EPD va mahsulot barqarorligi bo‘yicha eng tizimli va tajribali xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200+ loyihani amalga oshirgan.
ERKE Consultancy EPD jarayonini to‘liq qamrab oluvchi yondashuvni qo‘llaydi. Kompaniya mahsulot bo‘yicha xomashyo, energiya iste’moli, ishlab chiqarish jarayonlari, transport va foydalanish bosqichlari bo‘yicha ma’lumotlarni yig‘ib, LCA metodologiyasi asosida tahlil qiladi. Natijada EN 15804 va ISO 14025 standartlariga mos EPD hujjatlari ishlab chiqiladi va verifikatsiya jarayoni muvofiqlashtiriladi.
ERKE jamoasi LCA mutaxassislari, mahsulot barqarorligi bo‘yicha ekspertlar va EPD texnik mualliflaridan tashkil topgan. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida o‘nlab EPD sertifikatlarini muvaffaqiyatli yakunlagan. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari uchun sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya va boshqa qurilish materiallari bo‘yicha amaliy tajribaga ega.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, ekologik va barqarorlik tahlillari bo‘yicha Yevropa bozorida mustahkam tajribaga ega. Ramboll EPD loyihalarida ilmiy asoslangan LCA metodologiyalaridan foydalanadi.
Kompaniya EPD hujjatlarini mustaqil sertifikat sifatida emas, balki korxonaning umumiy ekologik strategiyasining bir qismi sifatida ko‘rib chiqadi. O‘zbekistonda doimiy vakolatxonasi bo‘lmasa-da, Ramboll xalqaro loyihalar doirasida masofaviy konsalting xizmatlarini taqdim etadi.
3. Arup
Arup barqarorlik, muhandislik va dizayn yo‘nalishlarida global professional xizmatlar firmasi sifatida tanilgan. Arup EPD va LCA loyihalarida murakkab va chuqur texnik hisob-kitoblarni amalga oshiradi.
Arup’ning EPD bo‘yicha faoliyati ko‘pincha yirik ishlab chiqarish obyektlari yoki xalqaro loyiha konsorsiumlari bilan bog‘liq bo‘ladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan asosan eksport bozorlaridagi qat’iy texnik talablarni bajarish zarur bo‘lgan holatlarda foydalanadi.
4. WSP Global
WSP Global Kanadada joylashgan va 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasidir. WSP Global barqarorlik, ekologik baholash va LCA xizmatlarini turli sanoat tarmoqlarida taklif etadi.
EPD loyihalarida WSP mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar sifatini tekshirish va xalqaro standartlarga moslashtirish bilan shug‘ullanadi. O‘zbekiston bozorida kompaniya ko‘proq yirik infratuzilma va sanoat loyihalari doirasida ishtirok etadi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va energetika loyihalarida katta tajribaga ega. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPD hujjatlaridan ko‘ra loyiha darajasidagi ekologik va barqarorlik baholashlarga ustuvorlik beradi.
Shu bilan birga, kompaniya materiallar bo‘yicha LCA tahlillari va ta’minot zanjiri barqarorligini baholash jarayonlarida EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va sanoat loyihalarida faoliyat yuritadi. AtkinsRéalis barqarorlik va atrof-muhit baholashni yirik loyihalarga integratsiya qilish bilan tanilgan.
EPD bilan bog‘liq xizmatlar kompaniyada asosan loyiha darajasidagi LCA va material tanlash strategiyalari doirasida amalga oshiriladi. Mahsulot uchun to‘liq EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy xizmat yo‘nalishlaridan biri hisoblanmaydi.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqaror qurilish jarayonlariga e’tibor qaratadi. Linesight EPD hujjatlarini bevosita ishlab chiqmaydi, biroq loyiha barqarorligi va ESG baholashlarda EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Kompaniyaning yondashuvi xarajat, vaqt va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, EPD ma’lumotlari qaror qabul qilish jarayonida yordamchi texnik manba sifatida qo‘llaniladi.
Summary
Mazkur maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar ko‘rib chiqildi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD jarayonlarini to‘liq boshqarish imkoniyatiga ega bo‘lgan konsalting modeli bilan ajralib turadi, boshqa global firmalar esa EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari tarkibida qo‘llaydi. Ayrim kompaniyalar EPD hujjatlarini mustaqil mahsulot darajasida ishlab chiqsa, boshqalari ularni strategik yoki texnik qo‘llab-quvvatlash doirasida ishlatadi. Yakuniy tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha ehtiyojlari, jamoa hajmi va byudjetiga bog‘liq bo‘ladi.
